روز ؟ فرمود : ساعت قبل از طلوع آفتاب « 1 » . 38 - خواص نفوس ( 1 ) كميل بن زياد از امير المؤمنين - عليه السلام - از « نفس » پرسش نمود ؛ آن حضرت - عليه السلام - به او فرمود : كدام نفس ؟ كميل گفت : مگر بيش از يك نفس هست ؟ امام - عليه السلام - فرمود : بلكه چهار نفس است : 1 - نفس نامى نباتى . 2 - نفس حيوانى . 3 - نفس ناطقهء قدسى . 4 - نفس كلى الهى . و هر كدام از اين نفوس ، داراى پنج قوه و دو خاصّه است . اما قواى پنج‌گانهء نفس نامى نباتى عبارتند از : 1 - ماسكه . 2 - جاذبه . 3 - هاضمه . 4 - دافعه . 5 - مربّيه . و دو خاصّهء آن عبارتند از : زيادت و نقصان و انبعاث آنها از كبد . و اما قواى پنج‌گانهء نفس حيوانى : 1 - شنوايى . 2 - بينايى . 3 - بويايى . 4 - چشايى . 5 - حس لامسه . و دو خاصّهء آن ؛ رضا و غضب و انبعاث آنها از قلب . و اما قواى پنج‌گانه نفس ناطقه : 1 - فكر . 2 - ذكر . 3 - علم . 4 - عمل . 5 - انتباه . و مركز انبعاثى در بدن نداشته و بسيار به نفس ملكوتى شبيه است . و دو خاصّهء آن ؛ نزاهت و حكمت است . و اما قواى پنج‌گانهء نفس كلى الهى : 1 - بقاى در فناء . 2 - عزّ در ذلّ . 3 - فقر در غنى . 4 - صبر در بلا . 5 - خوشى در رنج و زحمت . و دو خاصّهء آن ؛ حلم و كرم و منشأ و مبدأ آن از خداى تعالى است كه در قرآن كريم فرموده : « فَنَفَخْنا فِيهِ مِنْ رُوحِنا ؛ در آن از روح قدسى خويش بدميديم » . و بازگشت آن نيز به سوى اوست چنانچه فرموده : « يا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ ارْجِعِي

--> ( 1 ) - مناقب ، سروى ، قضاياه ( ع ) فى خلافته .